Uit­slag voor­jaars ring­lees chal­len­ge

De voorjaars challenge heeft tot doel om Scholekster-aflezers te stimuleren om in het voorjaar gekleurringde Scholeksters af te lezen op zoveel mogelijk verschillende sozen, met name in het binnenland. De in het binnenland broedende Scholeksters verlaten aan het einde van de winter de wadgebieden aan de kust waar ze overwinteren en verzamelen zich eerst op sozen (Figuur 1), voordat ze hun territoria weer opzoeken. Op een soos kun je dus van heel veel dieren vaststellen of ze nog leven en helemaal spannend zijn de jonge vogels die op zoek zijn naar een goed gebied om zich te vestigen als broedvogel, of zich al gevestigd hebben. Jonge vogels vestigen zich regelmatig in het gebied waar ze uit het ei kropen, maar ze kunnen ook heel ergens anders opduiken.

Figuur 1. Een typische soos in het binnenland. Sozen zijn heel vaak gesitueerd aan de rand van een plas, in dit geval natuurgebied Twisk/Oostermarre in Noord-Holland. Foto genomen op 28 februari 2023 door Bruno Ens.

De puntentelling is zo ontworpen dat je gestimuleerd wordt om zoveel mogelijk verschillende sozen in het binnenland te bezoeken. Je krijgt punten voor aflezingen per uniek kmhok per maand, 1 punt voor een kusthok, 2 punten voor binnenland hok. Je krijgt dubbele punten voor een kmhok waar vorig jaar geen aflezing was.

Maar liefst 272 aflezers hebben bedoeld of onbedoeld meegedaan door één of meer aflezingen in te voeren. In totaal zijn er 8479 aflezingen ingevoerd. Derick Hiemstra is de absolute winnaar met in totaal 233 punten (Figuur 2). Hij heeft maar liefst 102 verschillende kilometer hokken bezocht en daarmee laat hij de concurrentie ver achter zich. Hoe meer unieke kilometer hokken je bezoekt, hoe hoger het aantal punten (Figuur 3). Op het kaartje is goed te zien dat er inderdaad veel kilometerhokken zijn bezocht in het oosten van Friesland. Maar dat zijn de kilometerhokken waar ook Scholeksters werden afgelezen. Derick heeft ook minstens 80 kilometerhokken doorkruist zonder succes. Je zou het kaartje eigenlijk willen uitbreiden met: “bezocht, geen Scholeksters” en “bezocht, wel Scholeksters, maar geen geringde exemplaren”.

Vanaf de 3e week in februari heeft Derick elke keer van of naar zijn werk een alternatieve route bedacht. Soms met bekende bestemming, maar vaak gericht op gelukstreffers. Derick was zo gericht op elke zwart witte verschijning, dat hij zich zelfs kortstondig liet misleiden door een ‘ gewone’ ekster in een plantsoen.

Met zijn inspanningen heeft Derick een paar leuke verplaatsingen kunnen vastleggen en vooral een paar vogels opnieuw tot leven gewekt die jaren niet gespot waren. Een opvallend voorbeeld is een broedvogel uit Zwaagwesteinde die na jaren afwezigheid opeens opduikt in havengebied Drachten, bijna zeker met territoriale intenties RR-CYLL https://submit.cr-birding.org/animals/60497/7aRMYKn40zOp6cTpZ98G/. Dat is een afstand van maar liefst 18 km! Zeer uitzonderlijk, want broedvogels keren meestal jaar in jaar uit terug naar hetzelfde territorium. Als ze al verkassen, bijvoorbeeld als gevolg van een echtscheiding, dan is het meestal naar een territorium in de buurt. Een verplaatsing van een paar honderd meter.

Hoe groter de cirkel van Derick werd hoe meer geringde vogels hij als het ware “herontdekte”. Vooral de soos bij Earnewald / Panhuyspoel was een revelatie. Er kwamen meerder ringen in beeld die echt een groot aantal jaren niet gezien waren. Een sterk voorbeeld is LY-CQLZ die in 2010 werd geringd, maar na 2016 nooit meer was afgelezen. Tien jaar later kwam de vogel weer in beeld https://submit.cr-birding.org/animals/57751/Tt6H9ndPvWIwZuCWdXwj/.

Als je het kaartje met bezochte kilometerhokken vergelijkt met de verspreiding van de broedvogels in Nederland (Figuur 4), dan zijn er nog wel gebieden waar de aflezers veel punten hebben laten liggen: het noorden van Groningen, het noorden van Friesland en Noord-Holland. Volgend voorjaar nieuwe kansen. Daar liggen de kansen voor degenen die Derick Hiemstra volgend jaar willen verslaan, al zal dat niet makkelijk zijn.

Figuur 2. Links: kaartje van de in 2026 bezochte kilometerhokken tijdens de voorjaars ringlees challenge. Rechts: gegevens van de twintig hoogst scorende aflezers, gesorteerd op het aantal punten dat ze behaalden.

Figuur 3. Aantal punten als functie van het aantal bezochte kilometerhokken voor de verschillende aflezers.

Figuur 4. Verspreiding en dichtheid van broedende Scholeksters in Nederland in de periode 2013-2015. Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland.

Ondertussen is de tweede en derde kalenderjaar challenge alweer een tijdje bezig. Het gaat om minder vogels en minder maanden (alleen juni en juli). De tweede kalenderjaars blijven in het overwinteringsgebied, maar de derde kalenderjaars komen vaak al kijken in de broedgebieden. Meestal duurt het dan nog een paar jaar voor ze voor het eerst tot broeden komen.