Geef je nu op voor Schol­ek­ster week­end!

Je kunt hier het opgaveformulier downloaden. Je kunt ook eerst lezen wat er allemaal te beleven valt op het Scholekster weekend, waarom het wordt georganiseerd en waarom je sowieso welkom bent en je pas daarna opgeven.

Het gaat al meer dan 35 jaar slecht met de Scholeksters die in Nederland broeden. Ondertussen is maar liefst 70% van de broedparen sinds het begin van de achteruitgang in 1990 verdwenen. Dit ondanks het grote aanpassingsvermogen van de soort. Ze broeden op kwelders, op akkers, op dijken, in weilanden, in knotwilgen en op platte daken (Figuur 1). Een plat dak biedt bescherming tegen Vossen, die tegenwoordig voor veel predatie zorgen in het landelijk gebied. De Scholeksters kunnen op platte daken broeden omdat ze hun jongen tot ver na het uitvliegen voeren. Bij andere weidevogels, zoals de Grutto en de Kievit, moeten de jongen zelf naar voedsel zoeken.

Figuur 1. Een greep uit de vele broedhabitats en nestplaatsen van de Scholekster. Linksboven nest op een maisakker (foto Bert Dijkstra). Rechtsboven nest op een plat dak (foto Bert Dijkstra). Linksonder nest in een knotwilg (foto Wim Tijsen). Rechtsonder een nest op de kwelder (foto Dik Heg).

In 2008 organiseerden Vogelbescherming Nederland en Sovon Vogelonderzoek het eerste jaar van de Scholekster om aandacht te vragen voor de achteruitgang, die toen al bijna 20 jaar gaande was, en onderzoek te doen naar de oorzaken (Ens et al. 2011). Omdat de Scholekster in zoveel verschillende habitats broeden die elk hun eigen problemen hebben (op kwelders lopen nesten het risico weg te spoelen bij zeer hoge vloeden bijvoorbeeld, en in agrarisch gebied kunnen nesten verloren gaan door werkzaamheden) was het duidelijk dat er veel meer kennis nodig was over de verschillende habitats en dat de problemen niet in één enkel jaar konden worden opgelost. Om het relatieve belang van de verschillende oorzaken van die achteruitgang te achterhalen en het tij te helpen keren zijn we tijdens het eerste jaar van de Scholekster in 2008 daarom begonnen met het opzetten van ringgroepen verspreid over Nederland in de verschillende broedhabitats en het faciliteren en stimuleren van het aflezen van gekleurringde Scholeksters. Ondertussen zijn op heel wat plaatsen Scholeksters gekleurringd. Zowel volwassen vogels als jongen die bijna kunnen vliegen worden gekleurringd (Figuur 2). In sommige gebieden zijn de ringers gestopt en daar zijn we op zoek naar nieuwe ringers. Sinds 2019 worden de ringgroepen en aflezers ondersteund door de Stichting Onderzoek Scholekster (SOS).

Tom Voortman

Figuur 2. Een gekleurringde oudervogel die gevolgd wordt door twee gekleurringde jongen.

De Stichting organiseert sinds 2019 ook de Scholekster weekenden voor ringers, aflezers, onderzoekers, beschermers en belangstellenden. Het doel is ervaringen uitwisselen, lezingen geven en aanhoren en kleurringen aflezen in gebieden waar dit weinig gebeurt. Voor dat laatste hebben we recent ringlees challenges ontwikkeld. Op Schiermonnikoog is tot nu toe veel afgelezen op het westelijke deel van het eiland, maar aan de kust ten oosten en ten westen van Lauwersoog is het nogal beperkt (Figuur 3). Tot slot, als het even mogelijk is bieden we vrijwillige ringers de mogelijkheid zich te hercertificeren.

Figuur 3. Screenshot van de huidige stand van de winter ringlees challenge, waarbij de kaart is ingezoomd op de omgeving van het Lauwersmeer.

Ondertussen zijn we alweer bij het 16^e Scholekster weekend dat van 6 t/m 8 februari 2026 aan de rand van het Lauwersmeer zal worden gehouden in Natuurlijk Kollumeroord.

Ook na het tweede jaar van de Scholekster in 2023 (Wortel et al. 2024) blijft het maar slecht gaan met de Scholekster. Daarom is Vogelbescherming Nederland een groot project begonnen: “Samen voor de Scholekster” dat loopt t/m 2028. Plannen in het kader van dit project zullen zeker aan bod komen tijdens de lezingen. Iedereen kan meedenken over de meest effectieve beschermingsmaatregelen en de beste manier om te kijken of die maatregelen ook echt werken. Er zullen ook lezingen zijn over met hulp van onze Stichting Onderzoek Scholekster (SOS) verzamelde bevindingen over aantalsontwikkeling en broedsucces in allerlei verschillende habitats, liefst door degenen die die gegevens verzameld hebben. In september 2026 organiseerden we een workshop “Effective protection of the declining Eurasian Oystercatcher” op de jaarlijkse conferentie van de International Wader Study Group. Er is een mooie samenvatting te downloaden in het nieuwsbericht over de workshop, maar zonder figuren. Een aantal van die lezingen kunnen we herhalen, maar dan met figuren natuurlijk.  Aarzel overigens niet om een lezing aan te melden als je zelf iets moois of spannends te vertellen hebt. Dat horen we graag.

En voor de ringers die zich willen hercertificeren nemen we wat Scholeksters uit de vriezer van het NIOZ mee, zodat de ringers kunnen laten zien dat ze goed alle snavelmaten en andere biometrie kunnen meten. We verwachten dat Marc van Leeuwen ook weer van de partij zal zijn en die wil vast wel na de hercertificering de Scholeksters opensnijden om o.a. het geslacht te bepalen. Reuze interessant om zo’n Scholekster van binnen te zien, maar geen probleem als je dat juist niet wilt zien. Dan ga je gewoon even naar buiten om van het Lauwersmeer te genieten.

Het is wel belangrijk dat je je opgeeft. Het opgaveformulier is hier te downloaden. Voor studenten en anderen met een krappe beurs kunnen we (de Stichting Onderzoek Scholekster) in overleg een lager tarief hanteren. Voor vragen mail naar sosscholekster@gmail.com.

—

Ens, B. J., B. Aarts, C. Hallmann, K. Oosterbeek, H. Sierdsema, R. Slaterus, G. Troost, C. van Turnhout, P. Wiersma, E. van Winden, and J. Nienhuis. 2011. Scholeksters in de knel: onderzoek naar de oorzaken van de dramatische achteruitgang van de Scholekster in Nederland. SOVON-onderzoeksrapport 2011/13, Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen.

Wortel, M., P. van Els, T. Glastra, and E. Kleyheeg. 2024. Resultaten van het Jaar van de Scholekster. Sovon-rapport 2024/44, Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen.